Χαρά Κοσεγιάν

Φιλόλογος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και λογοτέχνης.
Subscribe

Στου καφέ το κατακάθι (3)

October 26, 2017 By: admin Category: Λογοτεχνικές σελίδες

Στου καφέ το κατακάθι

Τρίτη και Παρασκευή, βγαίνει το φλιτζάνι. Αλλά να το ρίχνεις την ίδια μέρα. Οχι όποτε το θυμάσαι. Και να αφήνεις καιρό να περνάει ανάμεσα, όχι συνέχεια, σε δουλειά να βρισκόμαστε…

Δεν τον ανεχόμαστε τον ακέραιο άνθρωπο οι άνθρωποι. Τόση καλοσύνη πια, είναι δυνατόν; Τόσο ήθος; Κι ούτε μια στάλα εκδίκηση στο κακό που αφειδώς του προσέφερες; Μόνο αξιοπρέπεια, να σ’ την πετάει ολόκληρη και μια θλίψη στα μάτια; Θα σε γεμίσει και ενοχές από πάνω… Ε, όχι! Την επόμενη φορά θα τον αποτελειώσεις. Να μην τον έχεις και στα πόδια σου να σου το θυμίζει…

Βολική η λαμογιά εν τέλει. Την έχουμε αποδεχτεί, τη συνηθίσαμε, κακομοίρικα μας οικτίρουμε, αλλά στο βάθος τη γουστάρουμε. Τους ίδιους πολιτικούς θα ξαναβγάλουμε, τον ακέραιο τον διαγράφουμε και οι ίδιοι με το που τον εντοπίζουμε, το ψιθυρίζουμε πίσω από την πλάτη του, «δεν θα αντέξει ο καημένος», και εμείς στον μεγαλοσχήμονα θα πάμε για το ρουσφέτι, γιατί ώρες είναι τώρα να πιστεύουμε πως θα χάσουμε και τις αξίες και τις πατροπαράδοτες συνήθειές μας, εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε-γέλασε…

Κι όχι πως φοβόμαστε ή καταγράφεται έλλειψη εμπιστοσύνης προσωπικά στον εαυτό μας, αλλά και ομαδικά -ως λαού ολόκληρου- χαμηλή αυτοεκτίμηση. Προς Θεού! Τι λόγος…

Εμείς αγαπάμε ο ένας τον άλλον, νοιαζόμαστε ο ένας για το καλό του άλλου…

Μικρογραφία της κοινωνίας ο στενός μας περίγυρος. Περιφερόμενες φιγούρες όλοι στην πόλη, λαμπερές στην όψη, άδεια τα σπλάχνα, μιλούν δυνατά για να ακουστούν, δεν απλώνουν το χέρι, ιδρωμένα δάχτυλα ακουμπούν το προτεταμένο δικό σου, το αποσύρουν παγωμένα, δεν διεκδικούν, δεν φλερτάρουν, δέχονται μόνο ό,τι εύκολα τους προσφέρεται, ή πληρώνουν.

Περιχαρακωμένοι στην αυτολύπησή τους έχουν την πολυτέλεια να κάνουν τον εαυτό τους κέντρο του κόσμου. Βέβαιοι για την ήττα, πριν ακόμα προσπαθήσουν.

Στο φλιτζάνι σπουδάζω ατελέσφορα ανθρωπογεωγραφία κι έχω και τη φωνή της Καλλιόπης στα αυτιά να μου λέει πως φταίω εγώ που τα ψάχνω όλα αυτά, που τα ερμηνεύω, κι ίσως και να τα προκαλώ, γιατί είμαι εγώ που τους βγάζω τον κακό τους εαυτό…

Κι όμως σ’ αυτή την πτώση, αν έστω και ένας υπάρχει που αντιστέκεται, είναι μια στόφα για να αλλάξουμε τον κόσμο.

Το πρωινό που ’σταξε φαρμάκι στον καφέ // πείνασα άδικα…

* Λογοτέχνις

http://www.efsyn.gr/

Στου καφέ το κατακάθι (2)

October 26, 2017 By: admin Category: Λογοτεχνικές σελίδες

Στου καφέ το κατακάθι

Το πλοίο μπαίνει στο λιμάνι την ίδια ώρα που στο σύμπαν εισέρχεται ο ήλιος. Διεμβολίζει το σκοτάδι. Μπαίνει και διαλύει τα σύννεφα. Μια σταγόνα φως αρκεί να αλλάξει το τοπίο. Η μετάβαση είναι βίαιη, γρήγορη, αναπότρεπτη. Στα μάτια σου καθαρίζουν οι γραμμές, παίρνουν μορφή οι όγκοι, ορίζονται τα σχήματα, ξεκουράζονται οι αισθήσεις, μειώνεται η ένταση. Γαληνεύεις.

Το αντίθετο το έχω δει να συμβαίνει με τη σουπιά. Μια σταγόνα μελάνι αρκεί να βάψει τα πάντα μαύρα. Αρχικά θολώνει τα νερά. Μετά, μια μεγάλη γομολάστιχα που τα σβήνει όλα. Δεν ξέρεις τι υπάρχει πίσω από την κουρτίνα. Προχωράς στα τυφλά. Εξασκείς την αφή, αφού σου έκοψαν την όραση. Σε σύγχυση και η ακοή. Ακόμα και η όσφρηση.

Ο συνειρμός για κείνον που χρόνια παρίστανε τον ερωτευμένο και σε κάθε ευκαιρία δεχόταν ό,τι του προσφερόταν. «Είναι αμαρτία, αφεντικό, να λες όχι σε γυναίκα» που έλεγε κι ο Ζορμπάς στον Καζαντζάκη. Αλλά εκείνος δεν είχε διαβάσει για να δέχεται έξωθεν οδηγίες. Το πέος του ακολουθούσε και τις ανόδους του. Οσο πιο ψηλά τόσο πιο ασφαλής η από /επί/ δειξη. Πιο κρυμμένη η έλλειψη. Η υπερηφάνεια στον αυτοθαυμασμό. Η ηδονή αφορούσε τις άλλες.

Με τη γυναίκα του από μακριά και αγαπημένοι, το σώμα της μαράζωσε πριν ανθήσει, εκείνη έχει μετατραπεί ανάλογα σε ιέρεια, σε μάνα ή σε μεταχειρισμένη κατσαρόλα, αταίριαστη -σε κάθε περίπτωση- με το ανακαινισμένο σκηνικό. Γιατί, δικαιολογημένο, εκείνος ήθελε να ανανεωθεί. Η άλλη έπρεπε να μείνει στο παλιό ντεκόρ. Συνεκτικό στοιχείο. Βασικός κορμός.

Θα πεταχτεί μαζί με το νοικοκυριό. Παλιοκαιρισμένη και άχρηστη. Στο μεταξύ, μέχρι να πάρει την απόφαση να της το πει (αν την πάρει και ποτέ δηλαδή, γιατί ως γνωστόν οι Ελληνες άντρες δεν χωρίζουν… πατρίς-θρησκεία-οικογένεια γαρ…), γυρίζει σπίτι του και ξαπλώνει δίπλα στη γυναίκα που αγνοεί. Την ακυρώνει μέρα τη μέρα. Την αδειάζει, τη στραγγίζει. Βιώνει την απουσία του ώς το μεδούλι. Την έλλειψη αγάπης. Υποδόρια. Γιατί, στην καθημερινότητα, το πρωί -κάθε πρωί- της φέρνει τον καφέ και τη φιλά στο στόμα. Χρόνια τα ίδια.

Είδες τι βλέπεις στον καφέ; Δεν σου έχω πει να μην τον ρίχνεις τον ρημάδη… Κι άλλο σπίτι θα κλείσουμε σήμερα…

*Λογοτέχνις

http://www.efsyn.gr/

Στου καφέ το κατακάθι…

October 26, 2017 By: admin Category: Λογοτεχνικές σελίδες

Στου καφέ το κατακάθι...

Οι άνθρωποι παρεξηγούν εύκολα ο ένας τον άλλον. Και πάντα σύμφωνα με το δικό τους μέτρο. «Θες να ρυθμίζεις τον κόσμο γύρω σου», λένε όσοι δεν μπορούν να ρυθμίσουν εσένα. Να σε διαχειριστούν.

Εύκολο και διαχειρίσιμο σε θέλουν όλοι. Αλλά το κακό είναι πως στο ισοζύγιο εσύ φαίνεσαι λιποβαρής. Η προβληματική. Γιατί καταπίνεις και δεν τα βγάζεις. Το γιατί δεν βγάζεις είναι το θέμα.

Μπορεί επειδή δεν θες να τελειώσουν οι άνθρωποι γύρω σου. Μα, έτσι κι αλλιώς έχουν τελειώσει. Από τη στιγμή που δεν παίζεις το δικό τους παιχνίδι, δεν τους ενδιαφέρεις.

Αλλά κι εσύ –ως προς τη διαχείριση– το ίδιο, ίσως, ήθελες. Αλλά με άλλη συσκευασία. Απλά δεν σου βγήκε. Και μετά τσίτωσες. Και φάνηκε.

Κι έβγαλες άμυνα και φωνή, ούρλιαξες «άει γαμήσου», και στράβωσες. Και ένα στραβό πρόσωπο είναι ένα μοχθηρό πρόσωπο, ένα ζηλιάρικο πρόσωπο.

Και όταν σου βγαίνει, ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνεις, δεν προλαβαίνεις να το μαζέψεις.

Εκτίθεσαι και μετά ακολουθεί το παράπονο: «Γιατί να είναι έτσι ο κόσμος;»

«Δεν μπορείς να αλλάξεις το σύμπαν όλο».

Εσύ δεν ήθελες να το αλλάξεις. Αυτή την απλή αλήθεια την ήξερες. Να συμμορφωθείς ήθελες. Αλλά δεν τα κατάφερες.

Μια φορά ακόμα.

Γιατί ήθελε ένα κλικ παραπέρα.

Γιατί ήσουν ένα κλικ πίσω.

Πάντα ένα κλικ πίσω.

Το αυτομαστίγωμα και στην καταγραφή. Δεν το γλιτώνεις.

Ετσι είναι οι άνθρωποι. Δοκιμάζονται. Ο ένας δοκιμάζει τον άλλον. Πόσο αντέχει. Πόσο τον αντέχουν.

«Γράψε για τα δαιμόνιά σου… Ασε τα λούκια να βγάλουν τα απόνερα. Μην τα σφραγίζεις με λουλούδια».

Εχουν δίκιο. Το τελευταίο είναι ψεύτικο. Αλλά είναι η οπτική που ήθελα να κοιτάζω. Δεν μου αρέσει να συγχρωτίζομαι με ανθρώπους που δεν είναι ακέραιοι.

Ελαττωματικοί, ναι, αλλά με υψηλούς στόχους. Αυτό είναι πρόβλημα.

Γιατί δεν έχουν όλοι ενοχές και δεν αφιερώνουν ώρες στον αυτοέλεγχο. Δεν έχουν περίπλοκη σκέψη. Δεν ήθελαν.

Και από την άλλη, οι άνθρωποι δεν είναι καλοί εξ ορισμού. Δεν γεννήθηκαν για να αγαπάει ο ένας τον άλλον.

Τις πολεμικές κραυγές αναγνωρίζουν καλύτερα από τα ήρεμα βλέμματα. Χρειάστηκαν χρόνια εξημέρωσης για να μην λειτουργούν σαν θηρία.

Και όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν, ή αφήσουν τα περιθώρια, εύκολα θυμούνται την πρότερη κατάσταση. Ζώα!!!

Το λυκοτόμαρο φυσικά λείπει. Το πολύ πολύ μια λερή προβιά. Αλλά λίγο να τραβήξεις το πέπλο, αναγνωρίζεις την όψη…

*Δρ M.ed. σχολική σύμβουλος φιλολόγων Δωδεκανήσου

http://www.efsyn.gr

 

Ενα ερωτικό μυθιστόρημα που διεκδικεί την επιστροφή απωθημένων επιθυμιών

October 26, 2017 By: admin Category: Κριτική βιβλίων

Βιβλίο Ναίρι

Συντάκτης:
Ευαγγελία Μουλά
Με δεδομένη την εγγενή αυθαιρεσία και τον ιμπρεσιονισμό της κριτικής ματιάς, προσπαθώντας να αποτυπώσω την προσωπική μου ανάγνωση του καινούργιου μυθιστορήματος της Χαράς Κοσεγιάν, «Ναϊρί» (εκδ. Α. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη, 2016), ελπίζοντας να μην παραβιάζω την προθετικότητά του, ξεκινώ από την ερμηνευτική πυξίδα του τίτλου.
Ναϊρί, που είναι το ασσυριακό όνομα της Αρμενίας για τους πρωτοαρμένιους, σημαίνει κίνηση και συνάντηση των νερών, ενώ το συμπυκνωμένο σημειωτικό του βάρος αποκαλύπτεται σταδιακά καθώς οι ζωές των ηρώων διασταυρώνονται αξεδιάλυτα και υφαίνουν ένα παλίμψηστο από μνήμες, από θαμμένες στο παρελθόν ιστορίες και από σύγχρονες αναφορές στην αναγνωρίσιμη επικαιρότητά μας ή στην προσωπική τους συγχρονία.
Το σίγουρο είναι ότι διαφαίνεται η αλληλεπιδραστική σχέση, άμεση ή έμμεση, της δημόσιας σφαίρας και ιστορίας με την προσωπική τους ζωή, καθώς ο τροχός της ιστορίας στην κίνησή τους αφήνει ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στις ατομικές τους ιστορίες.
Στο Ναϊρί, οι μικροϊστορίες διαχεόμενες μέσα στη μακροϊστορία αποτελούν κομμάτια του ιστορικού παζλ στο γεμάτο εναλλαγές τοπίο της γραφής της Χαράς Κοσεγιάν και στο κατ’ αναλογία δύσβατο της πρόσφατης ιστορίας της Κύπρου.
Μέσα από τη διήγηση, η μνήμη εκμηδενίζει την απόσταση που τη χωρίζει από το παρελθόν και αποκτά παροντική ποιότητα.
Η αφαιρετική έννοια της ιστορίας ανεξάρτητης από το ανθρώπινο υποκείμενο καταρρίπτεται και η ιστορία μετατρέπεται σε ένα δίκτυο βιωμένων νοημάτων καθημερινών ανθρώπων, που εκδιπλώνονται σε εσωτερικούς μονολόγους.
Το αφηγηματικό σκηνικό βάθος χτίζεται σε τρία διαφορετικά ιστορικά επίπεδα, τα οποία διαπλέκονται μέσα από τις αναδρομές ή τον σχολιαστικό λόγο των προσώπων.
Από τη μία, στοιχεία από τη ματωμένη ιστορία του κατατρεγμού και της εξαπάτησης των Αρμενίων· από την άλλη, η γεμάτη πληγές ιστορία της Κύπρου από την αποικιοκρατία ώς την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα, τον ρόλο της χούντας και τον «Αττίλα»· και τέλος, η πρόσφατη επικαιρότητα, τόσο η θλιβερή ελληνική, της παγκοσμιοποίησης, των μνημονίων, της αλλοτρίωσης και των αδιέξοδων, όσο και εκείνη της κυπριακής πολιτείας.
Ολα διαπλέκονται και παρουσιάζονται άλλοτε με κριτικό αποστασιοποιημένο λόγο και άλλοτε με βιωματική συγκινησιακή ανάλυση που επιτρέπει μεγάλη γκάμα προσεγγίσεων, από τον προβληματισμό μέχρι την ταύτιση.
Το έργο αντιστέκεται στην αυστηρή ειδολογική κατάταξη.
Η αμφισημία της γραφής μεταξύ ποίησης και λογοτεχνίας, η ταλάντευση μεταξύ δράσης και στοχασμού συνθέτουν μια υβριδική μορφή που χαρακτηρίζεται από ρευστότητα και πολυειδία, κινούμενη από το φιλοσοφικό δοκίμιο έως το δημοσιογραφικό ρεπορτάζ, το αισθηματικό και κοινωνικό μυθιστόρημα, του μυστηρίου και του σασπένς.
Αντίστοιχα, στον μυθιστορηματικό κόσμο της Κοσεγιάν οι σαφείς διακρίσεις ανάμεσα στον συγγραφέα ως φυσικό πρόσωπο, υπονοούμενο και αφηγητή καταργούνται, και οι τρεις υποστάσεις του γράφοντος συχνά συγκλίνουν συνηχώντας σε έναν λόγο αξεδιάλυτα συνυφασμένο από στοιχεία και των τριών οπτικών, ενισχυμένα συχνά και από τη φωνή του ήρωα, σφραγισμένη από την προσωπική της κοσμοθεωρία, έτσι που να επιτυγχάνεται αρμονική συγχώνευση των αφηγηματικών φωνών.
Η ωριμότητα της επεξεργασίας των καταστάσεων από πλευράς των μυθιστορηματικών προσώπων φέρει αναντίρρητα την αύρα της στιβαρής συγγραφικής περσόνας.
Στο «Ναϊρί» η Χ.Κ. πειραματίζεται με την πολυεστιακή αφήγηση δύο πρωτοπρόσωπων αφηγητριών, της δημοσιογράφου Λυδίας και της νεαρής Γαλλο-αρμένισσας, Ντενίζ, που συναντιούνται ως εισηγήτριες σε συνέδριο γλωσσολογίας.
Αυτό, σε συνδυασμό με μια τριτοπρόσωπη ψυχοαφήγηση, επιτρέπει τη διείσδυση στην ψυχολογία και στα κίνητρα και των υπόλοιπων προσώπων.
Παραπέρα διακρίνουμε έναν ευαίσθητο γυναικείο ψυχισμό, που επιμερίζεται και διαχέεται στις επινοημένες περσόνες επιτρέποντας τη σχεδόν διαφανή θέαση του εσωτερικού κόσμου, διαποτισμένη και εκείνη από τη χαρακτηριστική λυρική ροπή της συγγραφέως.
Ως προς τη γλώσσα, ο λόγος δεν είναι αφηγηματικά ευθύγραμμος, αλλά παραγωγικά τεθλασμένος και πολυστρωματικός.
Η αφήγηση αναπτύσσει διαρκώς φυγόκεντρες τάσεις, περιπλανώμενη σε διάφορα θεματικά κέντρα, ενώ καθώς στρέφεται στο β’ πρόσωπο, η απευθυνσιμότητα του λόγου προκαλεί και προσκαλεί τον αναγνώστη να τοποθετηθεί κριτικά.
Παρά τις όποιες κλιμακώσεις και περιπλοκές, όμως, η αφηγηματική πορεία διαγράφει μια καθαρή καμπύλη που κατατείνει στην εκτόνωση των παθών και την αποκατάσταση του δικαίου, στην ανάδειξη του έρωτα ως μέσου εξαγνισμού, κάθαρσης και μεταρσίωσης της καθημερινότητας σε πραγματική ζωή, την εξύμνηση της αγάπης, της ανθρωπιάς και της κατανόησης ως μοναδικής επιλογής σε έναν κόσμο παραλογισμού και παιχνιδιών εξουσίας.
Ετσι, το «Ναϊρί» είναι πάνω από όλα ένα ερωτικό μυθιστόρημα που διεκδικεί λυτρωτικά την επιστροφή από την εξορία των απωθημένων επιθυμιών, ενώ ταυτόχρονα καταδεικνύει την ευρυμάθεια της συγγραφέως, τις προσωπικές επιστημονικές ή καλλιτεχνικές της αναζητήσεις, τη φιλολογική της εμβρίθεια, το βαρύ πληροφοριακό υλικό που διασπείρεται στην αφηγηματική ροή και αποκαλύπτει την ταυτότητά της.
*δρ Ελληνικής Λογοτεχνίας

ΚΡΙΤΙΚΗ ΝΑΙΡΙ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ