Χαρά Κοσεγιάν

Φιλόλογος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και λογοτέχνης.
Subscribe

Archive for September, 2007

“Με ποιον τρόπο, συνδυάζοντας στη διδασκαλία διαδικασία και περιεχόμενο, μπορούμε να οδηγηθούμε στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης ;”-Πρόταση συγκεκριμένης εφαρμογής-(Άρθρο δημοσιευμένο στο περιοδικό Φιλολογική, τ. 85, 2003)

September 25, 2007 By: Χαρά Κοσεγιάν Category: Παιδαγωγικά Θέματα 3 Comments →

Χαρά Κοσεγιάν, δ.φ.

“ Με ποιον τρόπο, συνδυάζοντας στη διδασκαλία διαδικασία και περιεχόμενο, μπορούμε να οδηγηθούμε στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης ;” -Πρόταση συγκεκριμένης εφαρμογής- (Άρθρο δημοσιευμένο στο περιοδικό Φιλολογική, τ. 85, 2003)

1. Η ανάγκη καλλιέργειας της σκέψης.

Στη μαθησιακή διαδικασία , η σκέψη οφείλει να είναι ο πρώτος και ο κορυφαίος σκοπός της σχολικής πράξης. Κι αν την εποχή του διαφωτισμού αίτημα ήταν η «λογική σκέψη», σήμερα, την εποχή της πληροφορίας και των υπερεπιλογών ,το αίτημα είναι η κριτική σκέψη. Η κριτική σκέψη στηρίζεται πάνω στην Καντιανή ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν είναι το μέσον, αλλά ο σκοπός οποιασδήποτε δραστηριότητας, άρα, οι μαθητές έχουν δικαίωμα να αμφισβητούν, να κάνουν ερωτήσεις, να ζητούν αιτιολόγηση για αυτά που διδάσκονται.
Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους έχει αξία να αναπτύξουν και να καλλιεργήσουν οι μαθητές τη σκέψη τους , με στόχο να γίνει «κριτική». Αναφέρουμε χαρακτηριστικά, α. λόγους εκπαιδευτικής ιδεολογίας, καθώς : ι. ο μαθητής αναπτύσσεται σε αυτόνομο πρόσωπο, ιι. αποκτά έγκυρη γνώση, ιιι. προετοιμάζεται για τη ζωή, β. Μαθησιακούς και διδακτικούς λόγους, καθώς : ι. ορθολογικοποιείται η σκέψη, ιι. Οικοδομείται η γνώση, ιιι. Αντιμετωπίζεται με σεβασμό ο μαθητής και γ. πολιτικούς και κοινωνικούς λόγους, καθώς με αυτήν επιτυγχάνεται : ι. ο εκδημοκρατισμός του πολίτη και ιι. η δημιουργία κριτικά σκεπτόμενων ατόμων.
Ωστόσο, αν και όλοι στην εποχή μας τέτοιους πολίτες υποστηρίζουν ότι θέλουν να δημιουργήσουν, και συνεχώς μιλούν για την ανάγκη της κριτικής σκέψης, φαίνεται ότι τελικά στο χώρο της εκπαίδευσης, ελάχιστος πραγματικά χρόνος δίνεται στους μαθητές για να σκέφτονται, η διαδικασία δεν εκτιμάται, και σχετική ενθάρρυνση δεν υφίσταται. Ως αιτίες θα μπορούσαμε να αναφέρουμε, αφενός, το διαθέσιμο χρόνο στα σχολεία, που είναι σημαντικά λίγος σε συνδυασμό με την υπερβολική συχνά ύλη που πρέπει να καλυφθεί και αφετέρου, το ότι η σκέψη προϋποθέτει προβληματισμό, τον οποίο η εποχή μας έχει ολοφάνερα από παντού απεμπολήσει. Φαίνεται να είναι προτιμότερη η «εκπομπή» με κάθε τρόπο και κάθε είδους μηνυμάτων ,στα οποία τα παιδιά λειτουργούν ως παθητικοί δέκτες, έτσι που το «αποτέλεσμα» να είναι ορατό και γρήγορο, έστω κι αν δεν έχει διάρκεια ή βάθος.
Γι’ αυτό στην πλειονότητά τους, τουλάχιστον έως τώρα, επιλέγονταν παραδοσιακά δασκαλοκεντρικές μέθοδοι που είχαν αυτούς τους στόχους κι ήταν σαφώς αποτελεσματικές ή πιο οικονομικές από έλλειψη χρόνου, ενέργειας και κόστους. Παραβλέπεται, όμως ότι υστερούν, γιατί απαιτούν παθητική στάση των μαθητών κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας, κάτι που κύρια αντίκειται στη φυσιολογία τους, δεν ικανοποιεί την έμφυτη περιέργειά τους , δεν είναι δημοκρατική ως προς τη γνώση. Στον αντίποδα, οι καθοδηγούμενες ανακαλυπτικές μαθητοκεντρικές μέθοδοι έχουν μονιμότερα αποτελέσματα (:εχει παρατηρηθεί «αυξανόμενη ικανότητα χρήσης των γνώσεων του μαθητή ,όσο περισσότερο ο τελευταίος απομακρύνεται από το χρόνο διδασκαλίας των εννοιών»), είναι πιο ευχάριστες στους μαθητές, προσβλέπουν στην ενεργό συμμετοχή τους και άρα, τους δίνουν την αίσθηση της ελευθερίας και τελικά αυξάνουν τις ικανότητες επίλυσης των προβλημάτων. Συνεπώς, αν μας ενδιαφέρει να προχωρήσουμε παραπέρα, να φτιάξουμε κοινωνίες με άτομα δημιουργικά και σκεπτόμενα, η κριτική σκέψη είναι μονόδρομος.
Γι’ αυτό, στα αναλυτικά προγράμματα των τελευταίων ετών εμφανίζεται, ως στόχος, η κριτική σκέψη μέσα στη διδακτική πράξη. Αυτό επιχειρείται όμως να συμβεί με το να την διδάξουν οι καθηγητές, είτε άμεσα, μέσα από τη διδασκαλία συγκεκριμένων δεξιοτήτων και στρατηγικών, με τη βοήθεια «πακέτων» διδακτικού υλικού, είτε έμμεσα, μέσα από τη διδασκαλια των καθιερωμένων διδακτικών αντικειμένων του ΑΠ. Υπάρχει ωστόσο, και μια τρίτη προσέγγιση που επιχειρεί να αναδείξει τις λειτουργίες της κριτικής σκέψης εντάσσοντάς την μέσα στα πλαίσια των μαθημάτων του ΑΠ, έτσι που τελικά, να «εγχυθεί» η κριτική σκέψη μέσα στο «σώμα»της διδασκαλίας.
Η λειτουργία αυτού του τρίτου τρόπου εισαγωγής της κριτικής σκέψης στη διδασκαλία είναι το ενδιαφέρον αυτού του άρθρου.

(more…)

Η Μουσική στην Πεζογραφία του Εικοστού αιώνα (δημοσιευμένο στο ένθετο Λογοτεχνία και Μουσική του περιοδικού Δίφωνο, Δεκέμβρης 2004)

September 24, 2007 By: Χαρά Κοσεγιάν Category: Φιλολογικά Θέματα No Comments →

Χαρά Κοσεγιάν,
φιλόλογος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και λογοτέχνης.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η σχέση λογοτεχνίας και μουσικής μοιάζει εύλογα αυτονόητη, αφού , αφενός και τα δύο είδη απαιτούν -και αποδεικνύουν- καλλιτεχνική ευαισθησία και αφετέρου, επειδή -ιδιαίτερα η ποιητική μορφή- παραπέμπει απευθείας στο στίχο που γίνεται τραγούδι…Έπειτα, είναι που και η μουσική είναι μέσα στη ζωή μας, που την έχουμε αναγάγει σε απαραίτητο σύντροφο στη χαρά και στη λύπη, που συντροφέψαμε ξενύχτια και διαβάσματα μ’ εκείνη…
Πόσοι, της δικής μου γενιάς τουλάχιστον, δεν κοιμόμασταν με το «Καλησπέρα κύριε Έντισον»…Αλλά και η γενιά του γιου μου, αν κρίνω από τον ίδιο και τους φίλους του, με μουσική κοιμάται. Με εκείνα τα ατομικά CD Player που μέρα- νύχτα φορούν οι πιτσιρικάδες στ’ αυτιά τους, και χάρη σε αυτά ονειρεύονται έναν κόσμο άλλον, μια μέρα άλλη, επιλέγοντας εκείνοι τους τόπους που ταξιδεύουν και τα χρώματα στα όνειρα που κάνουνε…

Διατρέχοντας το χρόνο, «επισκεπτόμενοι τα ονόματα», το βλέπουμε καθαρά: ήχος και λόγος στις απαρχές τους ταυτίζονται. Η πεζογραφία έλκει την καταγωγή της από την επική ποίηση, η οποία σημαίνει λόγος, διήγηση, περιεχόμενο, υπόθεση, αλλά και άσμα αοιδού, τραγούδι… Δεν αλλάζουν λοιπόν αυτά τα πράγματα. Από τις ίδιες ανάγκες του ανθρώπου εκκινούν και στο ίδιο σημείο καταλήγουν.

Ωστόσο, όταν αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτό το θέμα, χρειάστηκε να το επανατοποθετήσω. Για ποια λογοτεχνία θα μιλούσα; Για ποιο είδος; Στην ποίηση οι αναφορές βρίθουν, κάθε ποίημα είναι εν δυνάμει τραγούδι , ακόμα κι αν δεν το ήθελε ο δημιουργός του, ακόμα κι αν δεν το έφτιαξε για τέτοιο. Αλλωστε, η ποίηση πλατιά γνωστή έγινε μέσα από τις μελωποιήσεις της. Έτσι γνώρισε κι ο τελευταίος Έλληνας, το Σεφέρη, τον Ελύτη, το Ρίτσο και πολύ περισσότερο τον Γκάτσο, ή τον Ιατρόπουλο.
Κι έρχονται στο νου ακόμα και με την πιο γρήγορη περιδιάβαση του 20ου αι. Το παληό βιολί, ποιητική συλλογή που στην αρχή του 20ου αι. εξέδωσε ο Ιωάννης Πολέμης, αλλα΄και λίγο πρωτύτερα ο Κώστας Κρυστάλλης με το επικό ποίημα Ο τραγουδιστής του χωριού και της στάνης, με σαφέστατες επιρροές από το Δημοτικό τραγούδι , επιδράσεις που ασκούνται και στις μέρες μας, αν σκεφτεί κανείς πως στα ίδια αχνάρια εκατό περίπου χρόνια μετά ,το 1988, ο Τάκης Καρβέλης δημοσίευσε την ποιητική συλλογή , Δεν είναι ο περσινός καιρός , παραπέμποντας απευθείας σε στίχο δημοτικού τραγουδιού, στο 1ο ποίημα της συλλογής
«… Μητέρα, θέλησα
Να πω, δεν είναι ο περσινός καιρός. Κάθε φορά που
πάω να τραγουδήσω κουρδίζω κι από λίγο νυσταγμένο χρόνο.»

(more…)

Λογοτεχνία και Λογοτέχνες στην εποχή της Παγκοσμιοποίησης. Πανελλήνιο συνέδριο Λογοτεχνίας.

September 21, 2007 By: Χαρά Κοσεγιάν Category: Φιλολογικά Θέματα No Comments →

Χαρά Κοσεγιάν, δ.φ.
Φιλόλογος – λογοτέχνης
Καρδίτσα, 24-26- / 11/ 2003

Βιβλία

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

«Λογοτεχνία και Λογοτέχνες στην εποχή της Παγκοσμιοποίησης»

Θέμα ανακοίνωσης: « Η Λογοτεχνία , ως πόλος αντίστασης στη μαζοποίηση των λαών. Το παράδειγμα από την Τριλογία του Στρατή Τσίρκα.»

To θέμα της ανακοίνωσης μού το έδωσε το θέμα του συνεδρίου. Ζω στο σήμερα , με έχει επανειλημμένα προβληματίσει η θέση του λογοτέχνη στη νέα πραγματικότητα όπως αυτή τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια έχει διαφανεί στον κόσμο. Τι θέλουν να πουν οι λογοτέχνες, σε τι να συμβάλλει η λογοτεχνία, τι να προασπίσει, τι να σημάνει… Για ποιο λόγο εντρυφούμε σε αυτήν… ποιος εντέλει είναι ο στόχος αυτού που εγώ τουλάχιστον θα ονόμαζα «πολιτισμό της λογοτεχνικής γραφής». Με τον όρο «Παγκοσμιοποίηση» οριοθετούμε τη μετάβαση από το εθνικό στο παγκόσμιο επίπεδο νοοτροπιών, συμπεριφορών, ταυτίζοντάς τη με την ισοπέδωση, την εξομοίωση του τρόπου σκέψης, δράσης και αντίδρασης των λαών σε όλον τον κόσμο. Απλουστευμένα και σχηματικά: η σκέψη περνά από το διαδίκτυο, όλοι οι λαοί είναι ένα, σκέφτονται , λειτουργούν και αντιδρούν το ίδιο.
Σε αυτό το πλέγμα ο λογοτέχνης καλείται να γράψει οτιδήποτε μπορεί να ενδιαφέρει ένα παγκόσμιο κοινό. Τα θέματα κοινά, οι αναφορές κοινές, στόχος ο μέσος αναγνώστης, που όχι μόνο αντιλαμβάνεται τα «κοινά» αλλά αποτελεί κι ένα πολυπληθές αναγνωστικό μερίδιο ιδιαίτερα προκλητικό για τον οποιονδήποτε εκδότη. Κάτι δηλαδή, σαν ελάχιστον κοινός πολλαπλάσιος, να μου επιτρέψετε το συνειρμό από τα μαθηματικά, έτσι κι αλλιώς για υπολογιστική λογική γίνεται λόγος τώρα.

(more…)

Υποδειγματική διδασκαλία νεολληνικού κειμένου της Γ ΄Λυκείου. Δημήτρης Χατζής.

September 21, 2007 By: Χαρά Κοσεγιάν Category: Φιλολογικά Θέματα 11 Comments →

Χαρά Κοσεγιάν , δ.φ.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΤΖΗΣ

Ο δημιουργός και το έργο του

Ο Δημήτρης Χατζής γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1914, μέσα στη βουή του πρώτου Παγκοσμίου πολέμου και ανδρώθηκε στον δεύτερο. Ο παππούς κι ο πατέρας του ήταν τυπογράφοι: «Τρεις γενιές γραφιάδες και τυπογράφοι», έλεγε χαριτολογώντας ο ίδιος για την οικογένειά του. Φοιτητής εγκατέλειψε τη γενέτειρα πόλη κι ήρθε στην Αθήνα να σπουδάσει Νομικά. Αλλά διέκοψε τις σπουδές του για οικονομικούς λόγους, ενώ στη συνέχεια εξορίστηκε από τη Μεταξική Δικτατορία. Την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής αγωνίστηκε υπέρ της απελευθέρωσης της πατρίδας του. Τότε πρωτοεμφανίζεται και στα γράμματα: η συλλογή από τρία αυτόνομα διηγήματα που κυκλοφόρησε το 1946, [«Φωτιά», «Πόλεμος», «Δρόμος»] ,έχει θέμα της τους ασθενέστερους οικονομικά, που ζουν το δράμα τους στην κατοχή και αγωνίζονται στην αντίσταση.
Η δίνη του εμφυλίου που ακολούθησε το αντάρτικο τον έδιωξε μετανάστη πρώτα στη Ρουμανία, μετά στην Ουγγαρία, στη συνέχεια στο Ανατολικό Βερολίνο για να καταλήξει στην Ουγγαρία, όπου έμεινε ως το 1973, οπότε βρέθηκε στη Γενεύη. Στη διάρκεια της εξορίας του σπούδασε Ελληνική φιλολογία, εργάστηκε ως ερευνητής, ενώ δίδαξε νεοελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης. Εκείνα τα χρόνια [πρώτη έκδοση στο Βουκουρέστι , 1952] εκδίδονται «Το τέλος της μικρής μας πόλης», μια συλλογή από εφτά διηγήματα [:Ο Σιούλας ο Ταμπάκος, «ο Τάφος», «Σαμπεθάι Καμπικλής», «Η θεία μας η Αγγελική», «Ο Ντετέκτιβ», «Η διαθήκη του Καθηγητή», «Μαργαρίτα Περδικάρη»], όπου ζωντανεύει ο χαρακτήρας μιας επαρχιακής μας πόλης, που φανερα είναι τα Γιάννενα, η οποία σταδιακά αλλοτριώνεται κάτω από την επιδραση της μηχανής και την ανάπτυξη του κεφαλαίου. Με αναφορα πάλι στους απλούς ανθρωπους είναι και η επόμενη συλλογή του , «Οι Ανυπεράσπιστοι», που εκδίδεται το 1966.
Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα επανήλθε στη χώρα του , μετά από 25 χρόνια εξορίας, όπου γνωρίζει την αναγνώριση ως αγωνιστή, αλλά κι ως συγγραφέα. Τότε [1976] κυκλοφορεί το «Διπλό Βιβλίο», μια καταγραφή εμπειριών των Ελλήνων μεταναστών στη Γερμανία , όπου ο συγγραφέας αυτοβιογραφείται σε μεγάλο βαθμό παρουσιάζοντας τα δικά του βιώματα από την παραμονή του στις Ανατολικές χώρες. Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί και η συλλογή «Σπουδές» , «διηγήματα ξανατυπωμένα και άλλα», όπου για πρώτη φορά δημοσιεύονται μόνο τα δύο. Ακολουθεί το 1979 η «Θητεία», αγωνιστικά κείμενα της περιόδου 1940-1950, ενώ έγραψε και μελετήματα για τη γλώσσα και την πολιτική που εκδόθηκαν το 1975.
Το 1980 διευθύνει το περιοδικό «Το Πρισμα», μια «Έκδοση Επιλογής από την Παγκόσμια Λογοτεχνία , που κλείνει στο τέταρτο τεύχος με το θάνατό του,το 1981.

(more…)