Η Μουσική στην Πεζογραφία του Εικοστού αιώνα (δημοσιευμένο στο ένθετο Λογοτεχνία και Μουσική του περιοδικού Δίφωνο, Δεκέμβρης 2004)
Χαρά Κοσεγιάν,
φιλόλογος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και λογοτέχνης.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η σχέση λογοτεχνίας και μουσικής μοιάζει εύλογα αυτονόητη, αφού , αφενός και τα δύο είδη απαιτούν -και αποδεικνύουν- καλλιτεχνική ευαισθησία και αφετέρου, επειδή -ιδιαίτερα η ποιητική μορφή- παραπέμπει απευθείας στο στίχο που γίνεται τραγούδι…Έπειτα, είναι που και η μουσική είναι μέσα στη ζωή μας, που την έχουμε αναγάγει σε απαραίτητο σύντροφο στη χαρά και στη λύπη, που συντροφέψαμε ξενύχτια και διαβάσματα μ’ εκείνη…
Πόσοι, της δικής μου γενιάς τουλάχιστον, δεν κοιμόμασταν με το «Καλησπέρα κύριε Έντισον»…Αλλά και η γενιά του γιου μου, αν κρίνω από τον ίδιο και τους φίλους του, με μουσική κοιμάται. Με εκείνα τα ατομικά CD Player που μέρα- νύχτα φορούν οι πιτσιρικάδες στ’ αυτιά τους, και χάρη σε αυτά ονειρεύονται έναν κόσμο άλλον, μια μέρα άλλη, επιλέγοντας εκείνοι τους τόπους που ταξιδεύουν και τα χρώματα στα όνειρα που κάνουνε…
Διατρέχοντας το χρόνο, «επισκεπτόμενοι τα ονόματα», το βλέπουμε καθαρά: ήχος και λόγος στις απαρχές τους ταυτίζονται. Η πεζογραφία έλκει την καταγωγή της από την επική ποίηση, η οποία σημαίνει λόγος, διήγηση, περιεχόμενο, υπόθεση, αλλά και άσμα αοιδού, τραγούδι… Δεν αλλάζουν λοιπόν αυτά τα πράγματα. Από τις ίδιες ανάγκες του ανθρώπου εκκινούν και στο ίδιο σημείο καταλήγουν.
Ωστόσο, όταν αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτό το θέμα, χρειάστηκε να το επανατοποθετήσω. Για ποια λογοτεχνία θα μιλούσα; Για ποιο είδος; Στην ποίηση οι αναφορές βρίθουν, κάθε ποίημα είναι εν δυνάμει τραγούδι , ακόμα κι αν δεν το ήθελε ο δημιουργός του, ακόμα κι αν δεν το έφτιαξε για τέτοιο. Αλλωστε, η ποίηση πλατιά γνωστή έγινε μέσα από τις μελωποιήσεις της. Έτσι γνώρισε κι ο τελευταίος Έλληνας, το Σεφέρη, τον Ελύτη, το Ρίτσο και πολύ περισσότερο τον Γκάτσο, ή τον Ιατρόπουλο.
Κι έρχονται στο νου ακόμα και με την πιο γρήγορη περιδιάβαση του 20ου αι. Το παληό βιολί, ποιητική συλλογή που στην αρχή του 20ου αι. εξέδωσε ο Ιωάννης Πολέμης, αλλα΄και λίγο πρωτύτερα ο Κώστας Κρυστάλλης με το επικό ποίημα Ο τραγουδιστής του χωριού και της στάνης, με σαφέστατες επιρροές από το Δημοτικό τραγούδι , επιδράσεις που ασκούνται και στις μέρες μας, αν σκεφτεί κανείς πως στα ίδια αχνάρια εκατό περίπου χρόνια μετά ,το 1988, ο Τάκης Καρβέλης δημοσίευσε την ποιητική συλλογή , Δεν είναι ο περσινός καιρός , παραπέμποντας απευθείας σε στίχο δημοτικού τραγουδιού, στο 1ο ποίημα της συλλογής
«… Μητέρα, θέλησα
Να πω, δεν είναι ο περσινός καιρός. Κάθε φορά που
πάω να τραγουδήσω κουρδίζω κι από λίγο νυσταγμένο χρόνο.»
