Χαρά Κοσεγιάν

Χαρά Κοσεγιάν,
φιλόλογος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και λογοτέχνης.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ του ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η σχέση λογοτεχνίας και μουσικής μοιάζει εύλογα αυτονόητη, αφού , αφενός και τα δύο είδη απαιτούν -και αποδεικνύουν- καλλιτεχνική ευαισθησία και αφετέρου, επειδή -ιδιαίτερα η ποιητική μορφή- παραπέμπει απευθείας στο στίχο που γίνεται τραγούδι…Έπειτα, είναι που και η μουσική είναι μέσα στη ζωή μας, που την έχουμε αναγάγει σε απαραίτητο σύντροφο στη χαρά και στη λύπη, που συντροφέψαμε ξενύχτια και διαβάσματα μ’ εκείνη…
Πόσοι, της δικής μου γενιάς τουλάχιστον, δεν κοιμόμασταν με το «Καλησπέρα κύριε Έντισον»…Αλλά και η γενιά του γιου μου, αν κρίνω από τον ίδιο και τους φίλους του, με μουσική κοιμάται. Με εκείνα τα ατομικά CD Player που μέρα- νύχτα φορούν οι πιτσιρικάδες στ’ αυτιά τους, και χάρη σε αυτά ονειρεύονται έναν κόσμο άλλον, μια μέρα άλλη, επιλέγοντας εκείνοι τους τόπους που ταξιδεύουν και τα χρώματα στα όνειρα που κάνουνε…

Διατρέχοντας το χρόνο, «επισκεπτόμενοι τα ονόματα», το βλέπουμε καθαρά: ήχος και λόγος στις απαρχές τους ταυτίζονται. Η πεζογραφία έλκει την καταγωγή της από την επική ποίηση, η οποία σημαίνει λόγος, διήγηση, περιεχόμενο, υπόθεση, αλλά και άσμα αοιδού, τραγούδι… Δεν αλλάζουν λοιπόν αυτά τα πράγματα. Από τις ίδιες ανάγκες του ανθρώπου εκκινούν και στο ίδιο σημείο καταλήγουν.

Ωστόσο, όταν αποφάσισα να ασχοληθώ με αυτό το θέμα, χρειάστηκε να το επανατοποθετήσω. Για ποια λογοτεχνία θα μιλούσα; Για ποιο είδος; Στην ποίηση οι αναφορές βρίθουν, κάθε ποίημα είναι εν δυνάμει τραγούδι , ακόμα κι αν δεν το ήθελε ο δημιουργός του, ακόμα κι αν δεν το έφτιαξε για τέτοιο. Αλλωστε, η ποίηση πλατιά γνωστή έγινε μέσα από τις μελωποιήσεις της. Έτσι γνώρισε κι ο τελευταίος Έλληνας, το Σεφέρη, τον Ελύτη, το Ρίτσο και πολύ περισσότερο τον Γκάτσο, ή τον Ιατρόπουλο.
Κι έρχονται στο νου ακόμα και με την πιο γρήγορη περιδιάβαση του 20ου αι. Το παληό βιολί, ποιητική συλλογή που στην αρχή του 20ου αι. εξέδωσε ο Ιωάννης Πολέμης, αλλα΄και λίγο πρωτύτερα ο Κώστας Κρυστάλλης με το επικό ποίημα Ο τραγουδιστής του χωριού και της στάνης, με σαφέστατες επιρροές από το Δημοτικό τραγούδι , επιδράσεις που ασκούνται και στις μέρες μας, αν σκεφτεί κανείς πως στα ίδια αχνάρια εκατό περίπου χρόνια μετά ,το 1988, ο Τάκης Καρβέλης δημοσίευσε την ποιητική συλλογή , Δεν είναι ο περσινός καιρός , παραπέμποντας απευθείας σε στίχο δημοτικού τραγουδιού, στο 1ο ποίημα της συλλογής
«… Μητέρα, θέλησα
Να πω, δεν είναι ο περσινός καιρός. Κάθε φορά που
πάω να τραγουδήσω κουρδίζω κι από λίγο νυσταγμένο χρόνο.»

(more…)

Popularity: 78% [?]

Ομιλία στο συνέδριο της Στέγης Γραμμάτων Και Τεχνών Δωδεκανήσου σε συνεργασία με την Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά με θέμα: «Η παιδαγωγική αξία της Ελληνικής Γλώσσας»

Ρόδος, 13-5-2006

Χαρά Κοσεγιάν, δ.φ. Πανεπιστημίου Αθηνών

«Ιχνηλατώντας την Ελληνική γλώσσα μέσα από τη διαχρονία»

Κυρίες και κύριοι,
Η συζήτηση για την ελληνική γλώσσα παραμένει πάντοτε επίκαιρη κι οπωσδήποτε ενδιαφέρουσα κι αυτό ισχύει όχι μόνο γιατί συμβαίνουν συχνά παλινωδίες και πισωγυρίσματα στις απόψεις των φιλολόγων, των γλωσσολόγων ή ακόμα και των οποιονδήποτε ενδιαφερομένων για τη γλώσσα που εκφράζουν θεμιτά και δικαίως μεν, τις απόψεις τους, κάνοντας λόγο όμως εντελώς ατεκμηρίωτα για δύο διαφορετικές γλώσσες, τα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά, αλλά γιατί, ακόμα κι αν παραδεχτούμε, ότι στο επίπεδο της κατάκτησης της γλώσσας από τους Νεοέλληνες –κατανόηση, χρήση, λεξιλογικό πλούτο, ορθογραφία- τα πράγματα είναι υπέροχα –που δεν είναι- φροντίζουμε για να έχουμε.

Δεν θα μιλήσω για λεξιπενία, ούτε για γλωσσική παρακμή. Δεν είμαστε «γλωσσαμύντορες», ούτε κινδυνολόγοι συλλήβδην για τη γλώσσα που γράφεται διδάσκεται και ομιλείται . Μακριά από μένα οι δαιμονοποιήσεις και οι αφορισμοί. Δεν θα μιλήσω φυσικά για απόρριψη της Νέας Ελληνικής, ούτε για κατάργηση της δημοτικής. Φέτος γιορτάζουμε τα 30 χρόνια από την καθιέρωση της Νεοελληνικής, της απλούστερης γλώσσας του προφορικού λόγου των Ελλήνων, ως επίσημης γλώσσας του κράτους μας κι είναι μια επέτειος που πρέπει να προσέχουμε ιδιαίτερα και να τιμούμε, διότι με αυτήν ήρθε να μπει τέλος στο ολέθριο γλωσσικό ζήτημα, τη γλωσσική σύγχυση, που ταλάνισε τη χώρα από την ίδρυση του ανεξάρτητου κράτους το 1830 και για ενάμιση αιώνα περίπου.Τη γλώσσα όμως πρέπει να μπορούμε να τη δούμε από δύο βασικές οπτικές γωνίες, στη συγχρονική της διάσταση, απλωμένη οριζόντια στο χρόνο και στις τοπικές ιδιολέκτους και στη διαχρονική της διάσταση, κάθετα στο χρόνο, εκτεθειμένη στην εξέλιξή της. Η διαχρονική προσέγγιση της Ελληνικής γλώσσας αποκαλύπτει δύο καίριες διαστάσεις της: α) την οικουμενικότητα της Ελληνικής. β) τον ενιαίο χαρακτήρα της. Η οικουμενικότητα της Ελληνικής – επισημαίνει ο Γ. Μπαμπινιώτης – οφείλεται στο υψηλό γόητρο που απέκτησε διεθνώς μέσα από τα κείμενα της επιστήμης, της λογοτεχνίας και του εν γένει στοχασμού της αρχαιότητας. Οφείλεται επίσης στη λειτουργία της, επί Μ. Αλεξάνδρου, ως διεθνούς γλώσσας του πολιτισμού και του εμπορίου, στο κύρος της ως γλώσσας της βυζαντινής αυτοκρατορίας στον Μεσαίωνα, στην αίγλη της ως γλώσσας του πνεύματος στην Αναγέννηση, στην καθιέρωσή της ως γλώσσας της διεθνούς επιστημονικής ορολογίας και στην ισχύ που απέκτησε ως επίσημη γλώσσα της νέας θρησκείας, του χριστιανισμού. Με τον όρο ενιαίο χαρακτήρα Ελληνικής γλώσσας εννοούμε ότι ο ίδιος λαός, οι Έλληνες, στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, την Ελλάδα, μιλάει χωρίς διακοπή 40 αιώνες τώρα και επίσης γράφει -με την ίδια γραφή (από τον 8ο π.Χ. αι.) και την ίδια ορθογραφία (από το 400 π.Χ.)- την ίδια γλώσσα, την Ελληνική. Αυτό βεβαίως είναι γνωστό.
Τα προβλήματα ξεκινούν με την υιοθέτηση της οποιασδήποτε μονομέρειας. Αν περιοριστούμε –για παράδειγμα- στη συγχρονική διάσταση τότε θα μιλήσουμε όχι μόνο για δύο ξεχωριστές γλώσσες, τα Αρχαία και τα Νέα, αλλά για πολύ περισσότερες. Την ελληνιστική, τη Βυζαντινή, τη μεσαιωνική και ίσως και άλλες. Ωστόσο, πρέπει να προσέξουμε ότι στα Ελληνικά δεν δημιουργήθηκε κάποιο ρήγμα, όπως συνέβη , για παράδειγμα, στις Λατινικές και τις Ρωμανικές γλώσσες.

(more…)

Popularity: 90% [?]